Чӑваш Енӗн влаҫ органӗсен «Контактра» халӑх тетелӗнчи официаллӑ пабликӗнчи постсенчен пӗрин айне Геннадий Ложков
ятлӑ ҫын ҫапла комментари ҫырса хунӑ: «Чӑваш чӗлхине ялти ачасене вӗрентни ҫинчен калаҫяҫ-и?».
Комментарие вуласан республикӑн Вӗрену министерстви чӑвашла хуралавланӑ. Унта вӑл ҫапларах пӗлтернӗ:
«Хальхи вӑхӑтра ҫӗр-шыв ертӳҫи Раҫҫейӗн тӗп пуянлӑхӗ - унӑн ҫыннисем пулни ҫинчен час-часах калать. Тӗрлӗ национальность, тӗн вӗрентӗвӗм, политика ӗненӳсем тӗрлӗ чӗлхепе калаҫакан ҫынсем те пур. Чӑваш Енре хальхи вӑхӑтра икӗ патшалӑх – вырӑс тата чӑваш чӗлхисене вӗренмелли мӗнпур условисем йӗркеленӗ. Кӑҫал вӗренӳ ҫулӗнче республикӑри шкулсенче 1-11 классенчи шкул ачисен 73,5 процентне яхӑн вӗренеҫҫӗ, ҫав шутра тӑван чӑваш чӗлхи 50,1 %».
1905 ҫулта Н.А. Бобровников Патша манифесчӗ пирки текст кӑларнӑ, унта чӑвашсене Патшалӑх думине юрӑхлӑ ҫынсене суйлама чӗнсе каланӑ. 120 ҫул ытла унтанпа иртнӗ. Апла пулин те вӑл вӑхӑтри текст стилистики питӗ кӑсӑклӑ. Хӑй текстпа эсир Наци вулавӑшӗн сайтӗнче паллашма пултаратӑр.
Чи малтанах орфографие пӑхса тухар. Чӑн та, вӑл вӑхӑтра ҫирӗп орфографи правили пулман, ҫавна май йӑнӑшсем чылай тӗл пулаҫҫӗ. Ку кӗнекесене те вӑл вӑхӑтра наборласа ҫапнӑ — ҫакӑ та йӗр хӑварнӑ. Калӑпӑр, пӗр вырӑнта «кӗперне» тесе ҫырнӑ, тепӗр вырӑнта — «кӗпӗрне».
Халь эпир «уес» тесе ҫырма хӑнӑхнине «уяс» (уйас) тенӗ, ҫапла май вулама йывӑр «Хусан уйасин» (Хусан уесӗн) пулса тухнӑ.
Тепӗр вырӑн: «школа», «больница» сӑмахсем. 1905 ҫулсенче ку сӑмахсене чӑвашлатса ҫитереймен ӗнтӗ, ҫавӑнпа та вӗсене ҫапла ҫырнӑ. Пӗтӗмлетсе каласан, 1920–1930-мӗш ҫулсенче сӑмахсене ытла та чӑвашлатнишӗн ятланӑ пулин те вӗсен ӗҫӗ чӑваш ҫырулӑхне витӗм кӳнӗ-кӳнех.
Усӑ куракан сӑмахсем те кӑсӑклӑ: мальен, кайьен.
Питӗрте пурӑнакан Степановсен ҫемйи «Новогодние семейные чтения вслух» (чӑв. Ҫӗнӗ ҫулти ҫемье вулавӗсем) акцие хутшӑннӑ.
Питӗрти кӗнеке ҫуртӗнче вӗсем «Мӗншӗн хырпа чӑрӑш ялан симӗс» чӑваш юмахне вуланӑ.
Ҫемье чӑваш тумне тӑхӑнса пынӑ. Кил хуҫи хӗрарӑмӗ Анастасия Петровна та, унӑн хӗрӗсем Ольгӑпа Маша та.
Пирӗн республикӑра кӑҫал та «Чӑваш романӗ» литература конкурсӗ иртӗ. Ӑна Чӑваш кӗнеке издательстви кӑҫалхипе тӑваттӑмӗш хут йӗркелет.
Конкурсӑн тӗп тӗллевӗ ‒ хальхи чӑваш литературине аталантарасси, пултаруллӑ авторсене пулӑшасси, чӑвашла ҫыракансене хавхалатарасси.
Конкурса материалсене кӑҫалхи авӑн уйӑхӗн 30-мӗшӗччен ҫак адреспа йышӑнӗҫ: Шупашкар хули, Иван Яковлев проспекчӗ, 13-мӗш ҫурт, Чӑваш кӗнеке издательстви. Унсӑр пуҫне fed_ol@mail.ru электрон адреспа «Чӑваш романӗ» конкурса» тесе ярса пама пулать.
«Контактра» халӑх тетелӗнче Николай Васильев-Сувар икӗ кун каярах вырнаҫтарнӑ поста ҫак йӗркесен авторӗ паян ирпе асӑрхарӗ.
«Тӑван Шупашкара пырса кӗнӗ чухне эпӗ хама кунти ҫын пек туймастӑп, наци мӑнаҫлӑхне те туйматӑп», — тесе пуҫланӑ Николай Васильев-Сувар хӑйӗн постне.
Чӑваш тӗррин пӗчӗк касӑкӗсӗр тата «Шупашкар» тесе ҫырнисӗр нимӗн те ҫук тесе палӑртнӑ вӑл. «ЭПИР ПУЛНӐ, ПУР, ПУЛАТПӐР» ҫуккишӗн те, «ЧӐВАШЛА КАЛАҪӐР, ЧӐВАШСЕМ!» йыхрава курманнишӗн те пӑшӑрханнӑ.
«ЧЕЧЕК, ШЕВЛЕ, ПУКАНЕ, ПЕХИЛ, ХАЛАЛ...» йышши ятсемлӗ центрсем, лавккасем, кинотеатрсем ҫукки пирки те сӑмах хускатнӑ май республикӑн Культура министерствине сӑмах тӗксе илнӗ.
«Элтепер ӑҫта пӑхать? Намӑс мана сирӗншӗн! НАМӐС, НАМӐС, НАМӐС!», — тесе ҫырнӑ вӑл.
Ӗнер, раштав уйӑхӗн 11-мӗшӗнче, Елчӗкре кинотеатр уҫнӑ. Унта пӗр харӑс 196 ҫын кино курма пултарать.
Кинотеатр район центрӗнчи клубра вырнаҫнӑ. Кинотеатра чӑвашла ят панӑ — ӑна «Илем» теме йышӑннӑ.
Кинотеатра уҫма Кино фончӗ те пулӑшнӑ.
Паянхи кун тӗлне илсен пирӗн республикӑра ҫавӑн пек кинозалсен шучӗ 25-е ҫитнӗ.
Чӑваш кӗнеке издательствинче «Тилӗ юмахӗсем. Сказки про лису» кӗнеке пичетленсе тухнӑ. Ку кӑларӑма та, ытти чылай кӗнеке евӗрех, 1000 экземпляр тиражпа кун ҫути кӑтартнӑ.
Ҫӗнӗ кӑларӑма тӑван халӑхӑмӑрӑн тилӗ ҫинчен калакан вун виҫӗ юмахӗ кӗнӗ. Вӗсене издательство ӗҫченӗ Ольга Иванова пухса йӗркеленӗ, редакторӗ те вӑлах.
Кӗнекене Юлия Лутошкинӑн ӳкерчӗкӗсемпе капӑрлатнӑ.
Чӑваш кӗнеке издательствинче «Эсӗ манӑн тус пулсан...» ятпа кӗнеке пичетлесе кӑларнӑ.
Вӑтам классенче вӗренекенсем валли Ольга Федорова пухса хатӗрленӗ ҫӗнӗ кӑларӑмра паллӑ чӑваш прозаикӗсен ӗҫӗсемпе пӗрлех хальхи вӑхӑтри чӑваш литературинчи ҫӗнӗ ятсен пултарулӑхӗпе те паллашма пулать.
Чӑваш кӗнеке издательствинче пӗлтернӗ тӑрӑх, вӗсем ҫаксем иккен: Николай Ишентей, Лариса Петрова, Николай Ларионов, Ольга Рубцова, Елен Нарпи, Валентина Тарават, Микул Ишимбай, Ольга Австрийская, Ольга Тургай, Улькка Эльмен, Светлана Асамат, Галина Матвеева, Ольга Васильева, Владислав Николаев, Елена Кудрявцева, Ирина Кошкина, Нина Царыгина, Анастасия Семенова, Раиса Сарпи, Александр Трофимов, Сергей Павлов, Марина Карягина, Владимир Степанов, Василий Кервен.
Кӗнекене 1000 экземпляр тиражпа пичетлесе кӑларнӑ.
Иртнӗ уйӑх вӗҫӗнче, чӳк уйӑхӗн 28-мӗшӗнче, Шупашкарта «Чувашский язык и культура речи в современном информационном обществе» (чӑв. Хальхи информаци уҫлӑхӗнчи чӑваш чӗлхипе калаҫӑвӑн культури) ятпа ӑслӑлӑхпа практика конференцийӗ иртнӗ.
Республикӑн Вӗрену министерстви, Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗ тата «Пӗлӳ» общество йӗркеленӗ форума чӑваш чӗлхи тӗпчевҫи, поэчӗ тата тӑлмачӗ Петӗр Яккусен ҫуралнӑранпа 75 ҫул, Чӑваш халӑх сайтне йӗркеленӗренпе 20 ҫул ҫитнине халалланӑ.
Конференцие аслӑ шкулсенчи преподавательсем, учительсем, хаҫат-журнал ӗҫченӗсем, интернет-блогерсем, ученӑйсем хутшӑннӑ. Вӗсен йышӗнче Тутарстанран, Мари Республикинчен, Пушкӑртстанран, Самар облаҫӗпе Чӗмпӗр хулинчен килсе ҫитнисем те пулнӑ.
Ҫеҫпӗл Мишши ячӗллӗ Ҫамрӑксен театрӗ «Салтан патша ҫинчен хунӑ юмах» чӑвашла аудиоспектакль хатӗрленӗ. Ӑна хатӗрлессипе Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ артистки Наталья Ахмед Раҫҫейри театр ӗҫченӗсен союзӗ пулӑшнипе ӗҫленӗ.
Асӑннӑ аудиоспектакле Александр Пушкинӑн «Сказка о царе Салтане» юмахӗ тӑрӑх лартнӑ. Ӑна хӑй вӑхӑтӗнче Георгий Ефимов чӑвашла куҫарнӑ.
Аудиоспектакле Ҫамрӑксен театрӗн артисчӗсем Владимир Григорьев, Наталья Ахмед тата Альбина Агеева вулаҫҫӗ.
Аудиоспектакле куҫ начар куракан ачасем валли хатӗрленӗ.
+5.3 °C